Bhagavad Gita Chapter 7 Verse 9 — Jnana Vijnana Yoga

Sanskrit

पुण्यो गन्धः पृथिव्यां च तेजश्चास्मि विभावसौ | जीवनं सर्वभूतेषु तपश्चास्मि तपस्विषु ||७-९||

Transliteration

puṇyo gandhaḥ pṛthivyāṃ ca tejaścāsmi vibhāvasau . jīvanaṃ sarvabhūteṣu tapaścāsmi tapasviṣu ||7-9||

Hindi Meaning

।।7.9।। पृथ्वी में पवित्र गन्ध हूँ और अग्नि में तेज हूँ; सम्पूर्ण भूतों में जीवन हूँ और तपस्वियों में मैं तप हूँ।।

English Meaning

I am the original fragrance of the earth, and I am the heat in fire. I am the life of all that lives, and I am the penances of all ascetics.

Commentary

Puṇya means that which is not decomposed; puṇya is original. Everything in the material world has a certain flavor or fragrance, as the flavor and fragrance in a flower, or in the earth, in water, in fire, in air, etc. The uncontaminated flavor, the original flavor, which permeates everything, is Kṛṣṇa. Similarly, everything has a particular original taste, and this taste can be changed by the mixture of chemicals. So everything original has some smell, some fragrance and some taste. Vibhāvasu means fire. Without fire we cannot run factories, we cannot cook, etc., and that fire is Kṛṣṇa. The heat in the fire is Kṛṣṇa. According to Vedic medicine, indigestion is due to a low temperature in the belly. So even for digestion fire is needed. In Kṛṣṇa consciousness we become aware that earth, water, fire, air and every active principle, all chemicals and all material elements are due to Kṛṣṇa. The duration of man’s life is also due to Kṛṣṇa. Therefore by the grace of Kṛṣṇa, man can prolong his life or diminish it. So Kṛṣṇa consciousness is active in every sphere.

Hinglish Commentary

Puṇya ka matlab hai wo cheez jo kabhi khatam nahi hoti; puṇya asli hai. Is duniya ki har cheez ka ek khaas swad ya khushboo hoti hai, jaise phool ki khushboo, ya zameen, paani, aag, hawa, etc. Jo be-contaminated swad hai, wo asli swad hai, aur wo sab kuch mein hai, wo hai Kṛṣṇa. Har cheez ka ek asli swad hota hai, lekin jab hum chemicals mix karte hain, to wo swad badal jaata hai. Toh asli cheezein hamesha kuch na kuch khushboo aur swad rakhti hain. Vibhāvasu ka matlab hai aag. Bina aag ke hum factories nahi chala sakte, na hi khana paka sakte hain, aur wo aag bhi Kṛṣṇa hai. Aag ki garmi bhi Kṛṣṇa hai. Vedic medicine ke hisaab se, agar pet mein garmi kam ho jaye to indigestion hota hai. Toh digestion ke liye bhi aag ki zaroorat hai. Jab hum Kṛṣṇa consciousness mein aate hain, toh hum samajhte hain ki zameen, paani, aag, hawa aur har active principle, sab chemicals aur material elements Kṛṣṇa ki wajah se hain. Insaan ki zindagi ki avadhi bhi Kṛṣṇa ki wajah se hai. Isliye Kṛṣṇa ki kripa se, insaan apni zindagi ko lamba ya chhota kar sakta hai. Toh Kṛṣṇa consciousness har shetra mein active hai.

Chinmaya Commentary

किस प्रकार परमात्मरूपी सूत्र में नामरूपमय मणि पिरोकर सुन्दर सृष्टिरूप कण्ठाभरण की निर्मिति हुई है इसका वर्णन इन दो श्लोकों में किया गया है। इसके पूर्व भगवान् ने यह कहा था कि परा और अपरा प्रकृतियों के द्वारा मैं ही जगत् का कारण हूँ और मुझसे भिन्न किञ्चिन्मात्र कोई वस्तु नहीं है। वह सनातन तत्त्व क्या है जो सर्वत्र व्याप्त होते हुये भी दृष्टिगोचर नहीं होता इस प्रश्न का उत्तर यहाँ भगवान् श्रीकृष्ण ने दिया है।किसी वस्तु का धर्म या स्वरूप वह है जो सदा एक समान बना रहता है और जिसके बिना उस वस्तु का अस्तित्व ही सिद्ध नहीं हो सकता। यहाँ दिये दृष्टान्त जल में रस सूर्य चन्द्र में प्रकाश समस्त वेदों में प्रणव आकाश में शब्द पृथ्वी में पवित्र गन्ध पुरुषों में पुरुषत्व एवं तपस्वियों में तप आदि ये सब दर्शाते हैं कि आत्मा ही वह तत्त्व है जिसके कारण इन वस्तुओं का अपना विशेष अस्तित्व होता है। संक्षेपत आत्मा समस्त भूतों का जीवन है।भगवान् श्रीकृष्ण कुछ और उदाहरण देते हुये कहते हैं